Decathlon

Harlin, Haston i inni czyli Akcja na Eigerze

W 1965-tym roku John Harlin założył w Leysin (Szwajcaria, kanton Vaud) szkołę wspinaczkową ISMM (International School of Modern Mountaineering).

John Harlin

„Wykładają” w niej przez lata najlepsi ówcześni wspinacze; Boardman, Tasker, Robbins, Haston, Hemming i inni. Po śmierci Harlina (Eiger, 22 marca 1966 podczas pierwszego przejścia direttissimy) szkołą kierują kolejno Robbis, Haston i Boardman. W czasach Hastona ISMM zmienia nazwę na ISM (przymiotnik modern zostaje usunięty) stając się profesjonalną szkołą, zatrudniającą wyłącznie przewodników, w przeciwieństwie do epoki Harlina, w której instruktorami byli wspinacze-amatorzy. Pierwszą siedzibą ISMM byl Club Vagabond kierowany przez Alana Rankina. Od 2009 roku ISM osiedlił się w hotelu Grand Chalet w Leysin. Od wielu lat kieruje nią Pat Littlejohn, aktywny działacz UIAA. W ubiegłym roku kilku nielicznych „Dinozaurów” świętowało w Leysin 50-tą rocznicę szkoły.

Renoma ISM dociera aż do Hollywood. Do tego faktu przyczyniło się z pewnością angielskie wejście na Changabang (wyprawa Boningtona) w czerwcu 1974, w którym uczestniczyło dwóch „pracowników” szkoły: Haston i Boysen.

Changabang z Lodowca Rhamani. Zdjecie-Scott

Changabang z Lodowca Rhamani. Zdjęcie-Scott

Latem tego samego roku roku instruktorzy ISM biorą udział w realizowanym przez Clinta Eastwooda filmie sensacyjnym –Eiger Sanction (wyświetlany w Polsce pod tytułem „Akcja na Eigerze”) Jego scenariusz został napisany na podstawie poczytnej książki Trévaniana (pseudonim literacki Rodneya Williama Whitakera) pod tym samym tytułem.

Zdjecie-Universal

Gdy Clint Eastwood i Doug Haston pojawili się w Vagabond (potoczna nazwa klubu) zapadła cisza – wspomina Larry Ware  – Wszystkie obecne na sali dziewczyny prześcigały się by  podać Clintowi piwo. Casting zakończył się dopiero późno w nocy. Najbardziej „zmęczeni” byli Alex McIntyre i Doug Haston. Dougal spadł ze schodów i lekko się potłukł! Miał nazajutrz udzielić wywiadu dziennikarzom z BBC, trzeba było odwołać to spotkanie*.

Eastwood i Kennedy. Zdjecie- Allstar Universal

Eastwood i Kennedy. Zdjęcie- Allstar Universal

Film zawiera aluzję do fantastycznej teorii śmierci Harlina na Eigerze lecz jest to w zasadzie film szpiegowski. Jonathan Hemlock (główna postać interpretowana przez Eastwooda) jest zawodowym mordercą na emeryturze. W życiu prywatnym jest profesorem literatury, kolekcjonerem obrazów i wybornym alpinistą. Dawni pracodawcy proponują mu zlikwidowanie agenta – zdrajcy – podczas wspinaczki na Eigerze. Początkowo Hemlock odmawia, lecz w końcu akceptuje w zamian za odpowiednią ilość dolarów. Film został nakręcony  na Kleine Scheidegg i na północnej ścianie Eigeru. Drugoplanowa role w filmie gra,  zmarły niedawno,  George Kennedy.

Juz przelecial

Clint Eastwood angażuje do swojej hoolywodzkiej produkcji najlepszych specjalistów filmu górskiego. Logistyka ścianowej akcji powierzona została Normanowi Dyhrenfurthowi, Mike Hoover został doradcą technicznym. W przeciwieństwie do Roberta Redforda, który jest doświadczonym alpinistą (nie gra w tym filmie) Clint Eastwood jest nowicjuszem

Haston, Eastwood, Dyrhrenfurth

Haston, Eastwood, Dyrhrenfurth

Przed pierwszą częścią filmu kręconą w USA Eastwood przechodzi wielodniowe szkolenie w Yosemitach. Ujęcia kręcone są miedzy innymi na dziewiczej i zakazanej dla wspinaczy „gromnicy” Totem Pole w Monument Valley w Arizonie. Wspinaczka na tej skale była możliwa dzięki gościnności Indian ze szczepu Navaho, którzy natychmiast po zakończeniu zdjęć „oczyścili” zrobioną drogę z haków i pozostawionego sprzętu.

W Leysin kursant Clint odbył dodatkowe szkolenie na lodowcach i w pobliskim kamieniołomie.

Clint to dzielny gość – wspomina Bev Clark* – W Stanach znaliśmy go zawsze w kowbojskim kapeluszu na głowie, z rewolwerem w dłoni. Przed jego pierwszym zjazdem na linie powiedziałem do niego: Clint, zapomniałeś kapelusza i podałem mu kask. Zaśmiał się szczerze.

Zapieraczka

Zapieraczka

Aktorzy filmu są dublowani przez instruktorów ISM: Doug Haston (wspinaczka lodowa) Bev Clark, Scot David Knowles, Matrin Boysen, Guy Neithardt, Charles Scoot i Hamish McInnes.

13-tego sierpnia, drugiego dnia zdjęć na ścianie Eigeru, ginie Knowles, trafiony lawiną kamienną.. Spanikowany producent wydaje komendę: Oh shit! Let’s get the hell out of here!”

Po wypadku Eastwood  nie chcąc więcej narażać życia kaskaderów decyduje, iż osobiście zagra w ostatniej scenie zainspirowanej tragedią Toniego Kurza. Hemlock z zimną krwią odcina linę na której wisi wykonując dziesięciometrowy lot. Grałem rolę ratownika ze Stollenloch– dodaje Bev Clark – patrzyłem mu prosto w oczy, nie widziałem żeby się bał. To był jego „self-control.”* Wszyscy twierdzą, iż zachował się jak doświadczony alpinista. Zresztą –  dodaje Larry Ware – Clint nie miał wyboru, po śmierci Davida nikt nie chciał kręcić tej sceny.

Zaraz przetnie line

Changabang 1974

Brytyjsko-indyjska wyprawa na Changabang (6864m) kierowali:  Pułkownika Balwant Singh Sandhu i Chris (Christian, John, Storey) Bonington. Droga zdobywców wiodła początkowo południowo-wschodnią ścianą na Przełęcz Kalanka i później wschodnią granią na szczyt.

Changabang z Lodowca Rhamani. Zdjecie-Scott

Changabang z Lodowca Rhamani. Zdjęcie-Scott

Podczas wejścia  założono trzy obozy pośrednie. 4-tego czerwca 1974 roku na szczycie stanęli dwaj liderzy oraz Martin Boysen, Dougal Haston, Doug Scott i Chawang Tashi.

Wyprawa ta zostala zorganizowana w ramach brytyjsko-indyjskiej współpracy mającej na celu zapoznanie alpinistów-gospodarzy z techniką nowoczesnych wypraw wysokogórskich. W wyprawie uczestniczył także Alan Hankinson.**

1 Bonington 2 Japonczycy 3 Boardman-Tasker. Zdjecie-Scott

1 Bonington 2 Japonczycy 3 Boardman-Tasker. Zdjecie-Scott

Nazwa – Świetlista Góra została spopularyzowana przez ksiązke Petera Boardmana The Shining Mountain, Two Men on Changabang’s West Wall. W 1984-tym roku przymiotnik Shining został „przyklejony” przez Wojtka Kurtykę (prawdopodobnie z braku poetyckiego natchnienia) do ściany Gasherbruma IV „Beautiful Mountain”) utożsamianego od tej pory z Shining Wall. ***

John Harlin: 30.06.1935 – 22.03.1966

Nowe drogi w Alpach

  • Południowa ściana Aiguille du Fou, 1963 z Hemmingiem, Frostem i Fultonem
  • Hidden Pillar  na Mont Blanc, 1963 z Frostem
  • Direttissima Aiguille de Blaitière, 1964 z  Mazeaud
  • Direttissima Petit Dru, 1965 z Robbinsem
  • Prawy filar Brouillard, 1965 z Boningtonem, Baillie i Robertsonem
  • Nieukończona Direttissima Eigeru, 1966

źrodla: Piotr Paćkowski: Rozmowy w Leysin

* Larry Ware -uczeń i przyjaciel Harlina. Beverly  (Bev) Clark – współzałożyciel szkoły, brał udział w filmie, Ted Wilson współzałożyciel szkoły. Guy Neithardt – były istruktor, grał w filmie.

**Dokladna relacja z wyprawy Boningtona w:  Alpine Journal 1975, artykuł Douga Scotta

***Uwaga autora tekstu  a także wydawcy American Alpine Journal, w którym znajduje się relacja z przejścia Kurtyka-Schauer.

Piotr Paćkowski